8 Eylül 2016 Perşembe

KURUMSAL DÖNÜŞÜM VE AİLE ŞİRKETLERİ



Hızla globalleşen günümüz dünyasında en önemli sorunların başında aile şirketlerinin kurumsal dönüşüme ayak uyduramaması gelmektedir. ”Aile şirketleri” ve “ Kurumsal dönüşüm” kavramlarının derinlemesine incelenmesi gereken hassas konular olması sebebiyle İşletmeler bu iki kavramın kesişim noktasında yer aldıklarında durumu yeterince kavrayamamaktadırlar. Bu iki kavramı ayrı ayrı açıklamaya çalıştıktan sonra “Aile Şirketleri İçin Kurumsal Dönüşüm” sürecini daha detaylı inceleme fırsatı bulacağız…

AİLE ŞİRKETİ NEDİR ?
Aile şirketi Walmart’tır, Samsung’dur, Koç’tur, Sabancı’dır, Versace’dir, Ali Usta’nın oğullarıyla beraber talaşlı imalat yaptığı atölyesidir. İhsan Öğretmen’in son düzenlemeler sonucu kurduğu temel lisedir. Kasabasında işi babasından devir alan Şeref Bey’in marketidir.

Aile şirketi kavramı hepimizde iyi ya da kötü bir önyargı oluşturmasına rağmen aile şirketlerine ait örnekler ve sayısal veriler incelendiğinde Dünya ekonomilerinin temelini aile şirketlerinin oluşturduğu görülmektedir. ABD’de ve Türkiye’de devlet ekonomilerinin yaklaşık olarak %90’ını aile şirketleri oluşturmaktadır. Hisse ve oy haklarının çoğunluğunun bir aileye ait olduğu sanılan bu şirketlerde kurumsallaşma süreci başlamadığı sürece yönetim kurulunun tek hakimi de aile üyeleri olmaktadır. Öyle ki Dünya’nın ilk 10 zengini incelendiğinde %50’den fazlasının da aile şirketi sahibi olduğu görülmektedir. Tüm yetki ve yönetim faaliyetlerinin aile bireylerinde toplandığı aile şirketlerinin şirket içi dinamiklerinin değişmesiyle beraber insan kaynakları literatüründe “kuşak” kavramı sayısal bir nitelik kazanmıştır. Günümüzde X,Y,Z kuşakları olarak bilinen ve doğum yıllarını esas alan sistemin temelini 1.kuşak,2.kuşak,3.kuşak gibi kavramlar oluşturmaktadır. Bu kavramlar tarihteki ilk aile şirketinin yönetimsel olarak yeni kuşaklara aktarılması gerekliliğiyle ortaya  çıkmıştır. Kuşaklararası çatışma aile şirketlerinin var olduğu ilk günden beri süregelmektedir. Kuşakların sahip olduğu farklı özellikler çatışmayı arttırarak şirket ömürlerini kısaltmaktadır.

Türkiye’de aile şirketlerinin 2.kuşağa ulaşma oranının %30, 3.kuşağa ulaşma oranının %10, ortalama ömürlerinin ise 25 yıl olduğu sanılmaktadır. Kuşaklararası çatışmalar ve yönetimdeki kritik geçiş dönemleri aile şirketleri için (Holdingleşmiş bile olsalar) sürdürülebilirlik konusunda büyük tehdit oluşturmaktadır.

KURUMSAL DÖNÜŞÜM NEDİR ?
Kurumların rekabetçi ve dinamik pazarlarda ayakta kalmaları için faaliyetlerini operasyonel mükemmellik düzeylerinde gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Kurumsallaşmış şirketlerde bile sürdürülebilir ve verimli projeler yürütmek, yeni pazarlara girmek, süreçleri ve teknolojiyi etkin takip etmek bir hayli zordur. Kurumsal dönüşüm ise tüm bu zorluklarla mücadele etmek için kaçınılmaz hale gelen temel değişikliği ifade etmektedir.

Kurumsal dönüşüm; çalışanları, müşterileri, süreçleri ve tüm teknolojik yapıyı aynı hizaya getirmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Şirketlerin artan kurumsallaşma istekleri, pazar payını arttırma istekleri, müşteri memnuniyetini arttırma istekleri ve maliyetleri azaltma istekleri kurumsal dönüşümün temelini oluşturmaktadır. Yeni bir ürün, yeni bir marka, yeni bir pazar, yeni bir düşünce yada yönetim tarzı şirketlerin stratejik iş planları ve vizyonlarıyla yakından ilgilidir ve kurumsal dönüşüm kapsamındadır. Kurumsal Kaynak Planlama, İş Zekası, Bulut Teknolojisi, Tedarik Zinciri Yönetimi, Ürün Yürütme Sistemi, Müşteri İlişkileri Yönetimi gibi günümüz trendi olan bir çok kavram kurumsal dönüşümü desteklemektedir.

“AİLE ŞİRKETLERİ İÇİN KURUMSAL DÖNÜŞÜM”

Aile şirketlerinde kan bağı, mülkiyet hakkı ve aile içi manevi güdüler gibi sebeplerden dolayı zaman zaman kurumsallıktan uzaklaşılmaktadır. Yönetici konumundaki aile bireylerinin tüm yetkileri kendi elinde toplanması sonucu değişime karşı olan reaksiyon üst seviyelere çıkmaktadır. Her ne kadar hızlı karar verme avantajına sahip olunsa da kurumsallaşmanın getirdiği sistematik iş bölümü bu şekilde ihmal edilmektedir. Küçük ya da büyük ölçekli olması fark etmeksizin her girişimci ruha sahip yöneticinin aklında büyümek ve bu büyümeyi finanse edebilecek kaynakları yaratmak vardır. Tüm bu değişim sürecinde aile şirketi olmanın getirdiği duygusallık ve çok seslilik ile iş dünyasının gerektirdiği mantık odaklı profesyonelliğin çatışması söz konusudur.

Finansal bir etkinliği mahrem olarak görerek başkasına emanet edemeyecek kadar küçük bir işletmeden, Türkiye pazarına ek olarak Afrika pazarına girme konusunda üst kuşağın engeline takılan bir şirkete kadar tüm aile şirketleri iç sesleriyle müzakere ve mücadele etmek zorundadırlar. Bir çok aile şirketi çözüm olarak yazılı bir aile anayasası oluşturmayı ve özellikle 3. Kuşak bireyleri başka bir şirkette tecrübe kazanmadan sistemlerine dâhil etmemeyi seçmiştir. Şirket içi düzenin asgari koşulda korunması için bu tarz uygulamalar yeterli olsa da şirketin bir dönüşüm süreci içerisinde olduğu dönemlerde ve 4üncü 5inci kuşakları gören dev şirketlerde bu uygulamalar yetersiz kalmaktadır. Dahası bu anayasalar tüm fertlerin içine sinmeden kabul edilebilmektedir. Değişimi başarmak isteyen şirketlerde kurum kültürünü kavrayıp temelden gelen aile fertleri uzun yıllar sıradan pozisyonlarda çalışabilmelidir. Kurumsal ve sürdürülebilir bir şirket olmak için kurallar koymak yerine yetenek, girişimcilik, zekâ, iletişim kabiliyeti, tecrübe gibi bir çok unsuru tek başına üstlenebilecek aile içi ve aile dışı yeteneklerin yetiştirilmesine olanak verilmelidir. Şirkete ait dönüm noktalarında kişilerin performansını ve düşüncelerini bir köşeye bırakıp aksiyonları kişilerden soyutlamak da gerekebilir öyle ki kurumun içinde bulunduğu durum ve süregelen stratejileri çok daha önemlidir. Stratejik kararların verilmesinde son dakika kararları yerine güçlü bir yönetsel uygulama olan kurumsal karne kullanılmalıdır. Kurumsal karneler hedefleri müşteri, çalışan, finans ve süreçler gibi birçok açıdan ulaşılabilir kılacaktır. Kurumsal karneler sürekli güncellenen risk analizleriyle ve iç denetimlerle desteklenerek aile şirketi olmanın getirdiği zorluklar aşılacak gerçekçi göstergeler elde edilecektir.

Aile şirketlerinde iç göstergeler ve içyapı kadar çevreye ait dinamikleri takip etmek de aynı derecede önemlidir. Bağımsız bir YK ile mükemmel organize olmuş bir aile şirketi dahi çevre koşullarının gerektirdiği aksiyonları kabul edilebilir esneklikte gerçekleştiremiyorsa rekabette geri planda kalacaktır. Fırsatlar, riskler, faydalar ya da zararlar değişimi gerektiren asıl çevresel sebeplerdir. Şirket vizyonuyla ters düşmeyen değişimler hızlı şekilde projelendirilebilir, mevcut durumdan başlanarak hedefe kadar olan tüm süreçler kabaca çizelgelenebilir. Kurumsal dönüşüm ise tüm bu gözden geçirme süreç yönetiminin dalgalar şeklinde tekrar tekrar revize edilmesiyle ve uygulanmasıyla gerçekleşecektir. Otoriteyi uzun yıllar elinde tutarak yaşlandığını fark eden 1. kuşak yöneticiler genellikle kurumsal dönüşüm süreçlerinin başında 2.kuşaklara fazlasıyla güvenmekte ve şeffaflık, eşitlik gibi birçok unsuru ihmal ederek süreci alt kuşağa emanet etmek istemektedirler. Miras usulü yapılan bu çarpık görevlendirme 2. kuşağın düşük farkındalık ve adaptasyonu sebebiyle dönüşümün yaşam döngüsünü tamamlatamadan cezalandırılması ve eleştirilmesiyle sonuçlanabilmektedir.

Aile şirketlerinin kurumsal dönüşüm sırasında yapması gereken geçmişten gelen müşteri, kurum kültürü ve iş uzmanlığı mirası çerçevesinde iç ve dış koşulları sürekli gözden geçirerek yol haritasına uygun en uygun aksiyonu eşit, şeffaf, akılcı ve rekabetçi olarak almaktır. Kurum trende göre yeni şeylere yönelmek yerine yeni şeyleri bünyesine katarak dönüşümü sürekli kılmalıdır. Aile şirketleri ancak bu şekilde kurumsal dönüşüme ayak uydurabilecektir.

Yalın Gelişim
Yiğit ÇAĞLAR
Endüstri Mühendisi
                                                                                                                               

AZ TEHLİKELİ İŞYERLERİ ve KAMU KURUMLARINDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KANUN HÜKÜMLERİNİN BİR KISMI TEKRAR ERTELENİYOR!

 


Hatırlanacağı üzere , 30/06/2012 tarihinde yayınlanan, 50 personelin altında çalışanı bulunan az tehlikeli sınıftaki işyerleri ve kamu kurumları için kanun 01/07/2014 tarihinde yürürlüğe girecekti. Fakat, piyasadaki iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sayısındaki yetersizlik , Bakanlık denetim organizasyonunun hazır olmayışı vb. nedenlerden dolayı 6495 sayılı torba kanun ile kısmi bir erteleme yapıldı. Bahse konu olan yükümlülük bu torba kanun ile 2 yıl sonraya, yani 01/07/2016 tarihine ötelendi.

2016 Temmuz ayı ile birlikte, ilgili bakanlık tarafından yapılan  yasal bir ertelemenin olmayacağı duyurusu ile, az tehlikeli sınıfta çalışanı bulunan işyerleri ve kamu kurumları iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi yükümlülüğü yürürlüğe girdi . Kanunun ilgili kısmı, çoğu işveren tarafından maddi külfet olarak tepki görmesi üzerine , müjde başlığı altında yasanın bir kısmının tekrar erteleneceği duyurusu TV ve gazetelerde hızla yayıldı.

Kamu kurumlarında uygulamada yaşanan sorunların giderilmesi, ekonomik açıdan küçük esnaflarında yer aldığı elliden az çalışanı  olan az tehlikeli sınıfta yer alan yaklaşık 1 milyon işyeri ve 4.2 milyon çalışanın kapsama girmesiyle, işyerlerinin kendi çalışanları arasından görevlendirmelerine imkan  sağlanmasına zaman tanınması amacıyla, Ağustos ayının başında TBMM ' ye sunulan 'Varlık Fonu Yasa Tasarısı' nın 63. maddesinde yer alan hüküm ile kapsam dahilindeki işyerleri için 01/07/2017 tarihine kadar tekrar ertelenmesi hususu  düzenlenmektedir.

Ancak öteleme ile ilgili  kanun değişikliği, resmi gazete yayını veya Çalışma Bakanlığı duyurusu olarak henüz yapılmamıştır. Yani, kamu kurumları ve firmalar için mevcut kanun hükümleri şimdilik geçerlidir. Meclisin tatil oluşu ve ülke gündemin karışıklığı düşünüldüğünde bu sürecinde uzun olacağı görülmektedir.

Kanunun ilgili bölümü ertelense bile unutulmamalıdır ki, aşağıdaki asgari iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını, 2012 yılı itibari ile işyerlerinin mutlaka yapmış olması gerekmektedir.

1. Risk değerlendirme raporunun hazırlanması

2. Acil durum planlarının hazırlanması,

3. Acil durum müdahale ve ilkyardım eğitimlerinin aldırılması,

4. Acil durum tahliye eğitimi ve tatbikatının en az yılda 1 kez yaptırılarak , raporlanmış olması,

5. Tüm çalışanların Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimine katılmış ve belgelendirilmiş olması,

6. Koruyucu donanım ve ekipmanların belirlenmesi,

7. Görev tanımları ve prosedürlerin hazırlanması,

8. Çalışanların sağlık muayenelerinin yaptırılması,

9.Çalışma talimatlarının hazırlanması,

10.İşletme içerisindeki tehlike ve risklere karşı önlemlerin alınmış olması,

Kazasız günler dileriz.
Saygılarımızla,

Yalın Gelişim-

AHMET LEMİ KARABEY /
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı - İnşaat Yüksek Mühendisi

MURAT UMUT AKGÜL  / B Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı - İSG Departman Şefi