14 Mayıs 2016 Cumartesi

Dinleme sanatı ve İnsanlarla aramızda iyi bir köprü kurma









Güzel konuşmanın en kolay yolu:

Charles Eliot’a “başarılı konuşma ve söyleşilerin gizi nedir?” diye sormuşlar. O da “Bunun hiçbir gizi yoktur. Sizinle konuşan kimseye bütün dikkatinizi vermek çok önemlidir. Hiç bir hareket karşısındakini bu derece memnun etmez” demiştir. Evet “dinlemek” iletişimde önemli yeri olan bir özelliktir. “Söz gümüş ise sükut altındır” atasözü, dinlemenin önemini çok öncesinden iletişim ustalarına işaret etmiştir .

İyi bir dinleyici olmak aktif bir iştirak demektir. Fakat bu yolda pek çok engeller vardır. Bunlardan biri bizim konuştuğumuzdan çok daha hızlı düşündüğümüzdür. Genellikle iyi bir konuşmacı bir dakikada 125 kelime söyler. Bunun anlamı bir insanın normal olarak bizimle konuştuğu her dakikada bizim 400 kelime düşünmeye vaktimiz kaldığıdır. İyi dinleyen bir insan düşünce hızını faydalı olarak kullanmasını bilir; o geriye kalan fazla düşünce zamanını devamlı olarak, söylenen şeye uygular. Konuşmacının söylediği veriler doğru mudur? Bunlar ön yargısız bir kaynaktan mı alınmıştır? Acaba bu söylenenden bütün bir tabloyu elde edebiliyor muyum? gibi.

Brian Adams’a göre uyanmayla birlikte günümüzün çoğunu dinleyerek geçiriyoruz.

Aşağıdaki istatistiklere göre:

%9       YAZARAK
%16     OKUYARAK
%30     KONUŞARAK
%45     DİNLEYEREK

Peki dinlerken karşımızdakini kaç türlü dinlediğimizin farkında mıyız?

Uzmanlara göre insanlar dinlerken genellikle şu dört düzeyden birini kullanıyorlar.

1.     ÖNEMSEMEME: Kişinin söylediğini dinler gibi görünebilir, fakat dinlemiyordur.
2.     SEÇİCİ DİNLEME: Söylenenin ancak bazı kısımlarını duyar, diğerlerine ilgi göstermez.
3.     DİKKATLE DİNLEME: Söylenen sözlere dikkat eder, hangi kelimelerin kullanıldığını iyi bilir.
4.     EMPATİK DİNLEME: Kişiyi anlamak amacıyla kullanılan aktif dinlemedir. Empatik dinleme kişiyi anlamayı birinci plana koyar. Bizler gerçekten beynimizle algılar, yüreğimizle hisseder isek bir kişiyi veya bir olayı daha iyi anlarız. Yani bir empati kurarız. Eğer önce anla ilkesini uygularsak sorunların temeline önem verir, doğru bilgi edinir ve bu bilgiler çerçevesinde doğru kararlar alırız. Buradan hareketle hayat dediğimiz şey aldığımız kararlar ve yaptığımız tercihlerden ibarettir. Eğer doğru kararlar almak istiyor ve en iyiyi tercih etmek amacımız ise, önce kendimizin duygularını, doğayı, ve karşımızdaki insanları dinlemeli ama yüreğimizi işin içine sokarak dinlemeliyiz.

Ufak şeylerden zevk alabilmek;
Lüks yerine zarafet aramak;
Saygı istemek yerine sevilen bir insan olmak
Zengin olmak yerine kimseye muhtaç almamak,
Sıkı çalışmak, sessizce düşünmek ve dürüst konuşmak,
Yıldızları, kuşları, bebekleri ve bilgeleri açık kalp ile DİNLEMEK.
İşte benim senfonim.
 
W.Ellery Channing yukarıda bahsettiği özdeyişinden de anlayacağımız gibi her şeyi açık kalp ile dinlemek bir insan mühendisinin en önemli özelliklerinden biridir.

Dinleyen ve kendini dinleten bir insan olmamız dileğiyle…

Yalın Gelişim - Ali İsmet Koçak
 
 

11 Mayıs 2016 Çarşamba

Türk Ticaret Kanununda İç Denetimin Yeri


01.01.1957 tarihinde yürürlüğe girip  yaklaşık elli yıldır uygulanan 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, hazırlandığı ve kabul edildiği dönemim öğretileri ile kuram ve yaklaşımlarını iyi bir yansıtan, sorunlara  çağdaş, güvenilir ve işleyebilir  çözümler getiren, bu  alanda Türkiye’nin gereksinimlerini büyük ölçüde karşılayan, modern hukuk ve kanun tekniklerinin başarılı bir şekilde uygulandığı kanun olmuştur.
Geçen zaman içerisinde 20 yüzyılın ikinci yarısında, bir ticaret kanunu için önemli ve kalıcı sonuçlar doğuran dönem başlamıştır. AB’nin kurulup, bir küresel, ekonomik, ticari güç haline gelmesi, ekonomik ve bölgesel birliklerin çalışmaya başlaması, söz konusu örgütlerin maddi hukuk kuralları koymaları  ve uluslar  üstü hukuk rejimi yaratmaları söz konusu olmuştur. Bunların yanında, AB Tam Üyeliğine aday olan ve bunu müzakere eden ülke konumuna giren ülkemizde; teknolojik gelişmeler ve internet, uluslar arası piyasaların artan bir şekilde parçası olması çalışmaları, Türk Ticaret Kanunu’nu ilgilendiren diğer kanuni düzenlemeler nedeniyle Türk Ticaret Kanunu’nun revize edilmesi zarureti doğmuştur. Bu bağlamda 6102 Sayılı  Türk Ticaret Kanunu 13.01.2011 tarihinde kabul edilerek 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Birçok alanda yeni düzenlemeler getiren Türk Ticaret Kanunu, İç Denetim alanında da önemli sayılabilecek düzenlemeler yapmıştır.

İÇ DENETİM NEDİR?
Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü’nün Haziran 1999’da kabul etmiş olduğu tanıma göre; "İç denetim, bir kurumun faaliyetlerini geliştirmek ve onlara değer katmak amacını güden bağımsız ve objektif bir güvence ve danışmanlık faaliyetidir. İç denetim, kurumun risk yönetim, kontrol ve yönetişim süreçlerinin etkinliğini değerlendirmek ve geliştirmek amacına yönelik sistemli ve disiplinli bir yaklaşım getirerek kurumun amaçlarına ulaşmasına yardımcı olur.”
 
Uluslararası İç Denetim Standartlarına göre; iç denetim faaliyeti; sistematik ve disiplinli bir yaklaşımla, yönetişim, risk yönetimi ve kontrol süreçlerini değerlendirmek ve bu süreçlerin iyileştirilmesine katkıda bulunmak zorundadır.


İç denetimin tanımımda yer alan ve iç denetim faaliyetinin içeriğini oluşturan  ana unsurlar;

 -       Kurumsal yönetim

-        Risk Yönetimi

-        İç Kontrol

kavramlarıdır.

Kurumsal Yönetim (Yönetişim); Uluslararası İç Denetim Standartları eki terimler sözlüğünde Kurumsal Yönetim (Yönetişim), yönetim kurulu tarafından, kurumun amaçlarına ulaşmaya yönelik olarak, kurumun faaliyetlerinin raporlanması, yönlendirilmesi ve izlenmesi amacıyla uygulanan yapı ve süreçlerin bir bileşimi olarak tanımlanmıştır.

Risk Yönetimi;  Uluslararası iç denetim standartlarına göre; risk yönetimi kurumun amaçlarını gerçekleştirmek üzere makul bir güvence sağlamak amacıyla potansiyel olay ve durumları belirlemek, değerlendirmek, yönetmek ve kontrol etme sürecidir.

İç Kontrol; yönetimin, denetim kurulunun, yönetim kurulunun ve diğer uygun birimlerin riski yönetmek ve belirlenen amaç ve hedeflere ulaşma ihtimalini artırmak amacıyla aldığı tedbirlerdir. İç denetim faaliyeti, kontrollerin etkinlik ve verimliliğini değerlendirmek ve sürekli gelişimi teşvik etmek suretiyle, kurumun etkin kontrollere sahip olmasına yardımcı olmak zorundadır.

YENİ TÜRK TİCARET KANUNUNDA İÇ DENETİM

Yeni TTK,  firmaların sahip olması gereken iç kontrol sistemleri konusunda açık bir düzenleme getirmemekte, şirketlerde etkin bir iç kontrol sisteminin varlığı açıkça şart olarak aranmamakta, etkin bir iç kontrol sisteminin varlığı konusunda yönetim kurullarına her hangi bir görev yüklememektedir.

Ancak doğrudan olmamakla birlikte iç kontrol sistemine yönelik zımni de olsa bazı atıfların bulunduğunu söylemek mümkündür.  Kanunun gerekçesinde kurumsal yönetim prensiplerine ve bir bütün olarak iç kontrol sistemine verdiği önemi, risk yönetimini yasal olarak düzenlemeyi uygun görmek suretiyle dolaylı yoldan gösterdiği varsayılabilir. Her ne kadar ne yasada ne de gerekçesinde risk yönetiminin nasıl yapılacağı ve iç kontrol sistemi ile arasındaki fonksiyonel bağlantı konularında bir açıklama yer almamakla birlikte, risk yönetiminin gerçekleştirilmesi için iç kontrol sisteminin varlığı bir gereklilik olmaktadır.

Yeni TTK’nun, 366. maddesinin ikinci fıkrası, yönetim kurulunun işlerin gidişini izlemek, kendisine sunulacak konularda rapor hazırlamak, kararlarını uygulatmak veya iç denetim amacıyla içlerinde yönetim kurulu üyelerinin de bulunabileceği komiteler ve komisyonlar kurulabileceğini hükme bağlamıştır.

Yönetim Kurulunun Devredilemez Görev ve Yetkileri

Yönetim kurulu ile ilgili söz konusu madde hükmüne ilişkin kanunun gerekçelerinde herhangi bir açıklama yer almamaktadır. Ancak, kanunun 366. madde hükümlerinde yer alan ifadeler kurumsal yapılarda ihtiyaç duyulan hususlar olup, iç denetim faaliyeti ve denetim komitesi uygulamalarının sermaye şirketlerinde gerekli hale geleceğini öngörebiliriz.

Kanunun 375. maddesinin 1/c fıkrasında; “Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde, finansal plânlama için gerekli düzenin kurulması” yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez yetkileri arasında yer almaktadır. Bu hükmün gerekçesine baktığımızda ise; finans denetimi ile iç denetimin kastedildiğini görüyoruz. Kanunun gerekçesinde; finans denetim düzeninin kurulması, şirketin iş ve işlemlerinin denetlenmesine ilişkin bir iç denetim sisteminin ve bunu yapacak örgütün (bölümün) bulunması öngörülmektedir. Kanunun söz konusu gerekçesinde bahsedilen iç denetim sistemiyle “iç kontrol” sistemi, bunu yapacak örgüt olarak ise “iç denetim” birimi anlaşılmalıdır.

 Yine kanun gerekçesinde; şirket hangi büyüklükte olursa olsun, muhasebeden tamamen bağımsız, uzmanlardan oluşan, etkin bir iç denetim örgütüne gereksinim olduğu, bir anonim şirketin denetiminin sadece bir bağımsız denetim şirketine bırakılamayacağı, çünkü bağımsız denetim şirketinin çok sayıda müşterisinin olduğu ve çok çeşitli hizmetler sunduğu ve tüm müşterilerini içerden ve yakından izleyemeyeceği, finansal denetimin bir anlamda teftiş kurulunun yaptığı denetim olduğu, finansal denetimin şirketin iş ve işlemlerinin iç denetimi yanında, finansal kaynakların, bunların kullanılma şeklinin, durumunun, likiditesinin denetimi ve izlenmesini de içerdiği ve finansal denetimin kurumsal yönetim kurallarının gereği olduğu belirtilmiştir.

375. maddenin (e) fıkrasında ise  “Yönetimle görevli kişilerin özellikle kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetiminin” de yönetim kurulunun devredilemez yetki ve görevleri arasında olduğu  belirtilmektedir. (c) fıkrasında sadece finansal denetim kapsamında dar anlamda ele alınan yönetim kurulunun denetim sorumluluğunun bu fıkra ile daha geniş bir uygulama alanı bulacağı açıktır. Ancak, kanunun ilgili (e) bendi gerekçelerinde üst gözetim ile kastedilenin hem kuramsal açıdan hem de işletme iktisadı yönünden gerekli olan işlerin akışının gözetimi olduğu belirtilirken, yönetim kurulunun bir kontrol ve denetim organı olmadığı da söylenmektedir. Yönetim kurulunun şirketin işletim ve yönetimi açısından geniş bir alana yayılan (insan kaynakları, satış, satın alma, üretim, planlama vb.) bir çok süreci kendisinin doğrudan kontrol ve denetimini sağlayamayacağı anlaşılmakla birlikte bu  süreçlerin yönetiminden doğan sonuçlardan sorumluluğunun devam edeceği açıktır.

Yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkilerini düzenleyen kanunun 375. madde hükümleri ve gerekçelerinden de anlaşılacağı üzere;  tüm sermaye şirketleri için iç denetimin gerekli olduğu açık bir şekilde ifade edilmektedir. Yeni Türk Ticaret Kanunu ile birlikte şirket yönetim kurullarının, tanımına uygun modern ve etkili bir iç denetim fonksiyonu için uluslararası standartlarda bir iç denetim faaliyetini başlatabilmeleri için ise uygulamanın ikincil düzenlemelerle yönlendirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır.

Riskin Erken Saptanması ve Yönetimi

TTK’nun 378. Maddesinde “pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde, yönetim kurulu, şirketin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşüren sebeplerin erken teşhisi, bunun için gerekli önlemler ile çarelerin uygulanması ve riskin yönetilmesi amacıyla, uzman bir komite kurmak, sistemi çalıştırmak ve geliştirmekle yükümlüdür. Diğer şirketlerde bu komite, denetçinin gerekli görüp bunu yönetim kuruluna yazılı olarak bildirmesi halinde derhal kurulur ve ilk raporunu kurulmasını izleyen bir ayın sonunda verir” hükmü yer almaktadır.

Riskin  Erken Teşhisi ve Yönetimi Komitesi Türk Ticaret Kanunu’na göre; “denetim komitesi” ve  “iç denetim” komitesinden farklıdır. Türkiye’nin gerçeği bakımından,  iç denetim komitesi yanında riskin erken teşhisi ve yönetimi komitesi özel bir önem taşımaktadır. Çünkü Türkiye’de bir çok şirket; faizlerdeki sıkı dalgalanmalar, devlet bonoları ve tahvilleriyle yapılan işlemler, yatırımların kredilerle finanse edilip,  öz varlık/yabancı para oranına dikkat edilmemesi, döviz üzerine spekülasyon yapılması ve özellikle dövizde açık pozisyon ve benzeri sebeplerle doğrudan ve ciddi risk altındadır. Sanayileşmiş ve istikrarlı ülkelerde pek rastlanmayan bu tür riskler Türk İşletmeleri yönünden, darboğaza girme ve hatta iflas tehlikesini beraberinde getirebilmektedir. Kurumsal yönetim ilkeleri arasında bulunmayan bu komiteyi bu gerekçelerle Türk Ticaret Kanunu gerekli görmüştür.

Madde gerekçesinde; “Hüküm, hisse senetleri borsada işlem gören şirketlerde kurumsal yönetim ilkelerinin bir uygulamasıdır. Tüm şirketler için öngörülmüş olan finans denetimi (375. Madde) ve denetim komitesi yanında bir diğer iç kontrol mekanizmasıdır. Bu komitenin denetim komitesinden farkı, denetim komitesinin yönetimi gözetim altında tutmasına karşılık bu komitenin sadece  risklere odaklanmış olmasıdır. Denetçinin bir diğer önemli görevi de gereklilik ortaya çıktığı takdirde komitenin kurulması, hisse senetleri borsada işlem görmeyen bir şirketten de istemesidir.” Açıklamalarına yer verilmiştir.

Kurumsal Yönetim İlkeleri:

6102 sayılı TTK’nun 1529. Maddesinde kurumsal yönetim ilkeleri ayrı bir halinde düzenlenmiş ve “halka açık anonim şirketlerde kurumsal yönetim ilkelerinin, yönetim kurulunun buna ilişkin açıklamalarının esasları ve şirketlerin bu yönden derecelendirme kural ve sonuçları Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenir” denilmiştir.

Buradaki amaç, günümüzde şirket gruplarının yönetimi açısından giderek gereksinim duyulan ve sıklıkla tartışılan kurumsal yönetim ilkeleri konusunda, yetkili bir kurum belirleme ihtiyacına cevap vermektir.  Kurumsal yönetim konusunda, bir çok farklı platformda tartışma yürütülmesinin ve bir çok farklı kurum tarafından çalışılmasının, şirketlerin uyması gereken bir çok düzenlemeye yol açmaması amacıyla SPK yetkili kılınmıştır. SPK halihazırda Kurumsal Yönetim İlkelerini yayımlamıştır.

 
YARARLANILAN KAYNAKLAR

 
1.     Çetin ÖZBEK, İç Denetim (Kurumsal Yönetim, Risk Yönetimi, İç Kontrol), Tide Yayınları,Yayın No:3, Cilt 1, Cilt 2, İstanbul:2013

2.     Ali Kamil UZUN, Krizin Yönetilmesinde Yönetim Kurulları İçin İç Denetim Üzerine 5 Tavsiye, www.denetim.net

3.     Ali Kamil UZUN, Şirketlerde İç Kontrollerin Yeterliğinde İç Denetimin Rolü, www.icdenetim.net

4.     Ali Kamil UZUN, Yeni TTK’da İç Denetim Üzerine Düzenlemeler, www.icdenetim.net

5.     Türkiye İç Denetim Enstitüsü Derneği, Yeni Türk Ticaret Kanunu ve İç Denetime İlişkin Düzenlemeler Hakkında Görüş ve Öneriler, İstanbul: Temmuz 2012.

6.     6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Gerekçeleri

7.     www.denetim.net

8.     www.icdenetim.net

9.     www.tide.org.tr

10.  IIA Uluslararası İç Denetim Standartları (2011 ve revize 2013 standart metinleri)

Yalın Gelişim - M.Aykut Kelecioğlu - Mayıs/2016